احداث باغ در زمین شیب دار (راهنمای کامل طراحی و کاشت نهال)
زمین شیبدار شاید در بررسی اول یک چالش برای کشاورزی به نظر بیاید، ممکن است کشاورزی که زمینی در مناطق شیب دار مثل کوهستان داشته باشد با هود فکر کند دیگر در این زمین نمیشود کشاورزی کرد و باغی احداث کرد. اما در واقع این موضوع میتواند به فرصتی طلایی تبدیل شود و باغی پر بار و پایدار را برای کشاورز ایجاد کند. آیا شیب زمین مانع رشد درختان است؟
شیب طبیعی زمین اگر بهدرستی مدیریت شود نهتنها مانع رشد درختان نیست بلکه اگر اصلاحات کوچکی مثل بهبود زهکشی، دریافت نور مناسب و کاهش ماندگاری آب اضافی انجام دهیم شرایط خیلی خوب و ایده آلی برای رشد بهتر ریشه و رشد عالی درختان ایجاد میشود.
البته کاشت نهال در زمین شیب دار با زمین مسطح متفاوت است . در چنین زمینی باید احداث باغ با دانش فنی طراحی شود و به صورت اصولی اجرا شود. برای مثال کشاورز باید به خوبی تراس ها را طراحی کند، فرسایش زمین را کنترل کند، جهت کاشت را مشخص کند و بداند چگونه باید آبیاری درست و اصولی انجام داد. با رعایت این نکات کشاورز میتواند از یک زمین شیب دار یک باغ سرسبز، مقاوم و پربار بسازد که سال ها برایش محصول تولید کند و او را به درآمد های خیلی عالی برساند.
در این مقاله قصد داریم بگوییم نحوه احداث باغ در زمین شیب دار چگونه است. کشاورزانی که در مناطق کوهستانی و پرشیب زمین دارند خواندن این مقاله برایشان خیلی مفید خواهد بود. توجه شما کشاورز عزیز را به خواندن ادامه این مقاله دعوت میکنم.
بررسی اولیه زمین شیب دار قبل از کاشت نهال
این کار شامل اندازه گیری شیب و آزمایش خاک میباشد. این کار خیلی مهم است و به کشاورز کمک میکند بعدا چجوری باغش را مدیریت کند.
اندازه گیری شیب زمین:
باید ابتدا شیب زمین را با وسیله هایی مثل تراز، شیلنگ تراز یا ابزار نقشه برداری اندازه گیری کنیم.
شیب زیر 8 درصد : تقریبا کم خطر است.
شیب بین 8 تا 15 درصد: نیاز به مدیریت بیشتر دارد.
شیب بالای 15 درصد: حتما تراس بندی لازم است. چون شیب زیاد باعث فرسایش بیشتر خاک میشود.
بعد از اینکه شیب زمین را مشخص کردم باید جهت زمین را پیدا کنیم . زمین به هر جهتی که باشد یک سری ویژگی ها دارد. برای مثال
شیب رو به جنوب:
نور مستقیم را بیشتر و بهتر دریافت میشود خاک زود تر گرم میشود در نتیجه تبخیر کمی بیشتر است. این جهت کاشت برای مناطق سردسیر خیلی مناسب است چون از خطر سرمازدگی جلوگیری میکند. برای درختان مقاوم به خشکی مثل بادام و زیتون خیلی مناسب است. در مناطق خیلی گرم و کم آب مناسب نیست و میتواند تنش گرمایی ایجاد کند.
شیب رو به شمال:
در این شیب نور خورشید ملایم تر و کمتر به درخت میتابد. در نتیجه خاک خنک تر میماند و از تبخیر جلوگیری میشود. در تابستان از تنش گرمایی جلوگیری میکند. در نتیجه برای مناطق گرمسیر مناسب است. در این جهت رشد رویشی درخت بهتر اتفاق میافتد یعنی درختان بلند میشوند. به طور کلی برای درختانی که به رطوبت و خنکی بیشتر نیاز دارند مثل سیب یا گردو خوب و مناسب است.
شیب رو به شرق:
در این شیب آفتاب صبحگاهی خیلی خوب دریافت میشود. این عمل باعث میشود شبنم ها زود خشک شوند و از بروز بیماری های قارچی جلوگیری شود. شیب زمین رو به شرق برای احداث باغ بیشتر درختان میوه مناسب است.
شیب رو به غرب:
این جهت آفتاب شدید بعد از ظهر را به خوبی دریافت میکند. در نتیجه احتمال گرم شدن زمین ، تبخیر شدن آب و تنش گرمایی در آن بالا است. در مناطق گرمسیر این زمین برای احداث باغ خیلی مناسب نیست مگر اینکه آبیاری با مدیریت خیلی خوب انجام شود.
جهت کاشت نسبت به باد:
اگر منطقه شما منطقه ای بادخیز است و زمین هم شیب دارد جهت ردیف هارا عمود بر جهت باد زیاد بکارید. این کار باعث میشود باد فشار کمتری به درختان وارد کند. همچنین میتوانید از بادشکن های طبیعی مثل درختان مقاوم یا حصار های طبیعی استفاده کنید.
آزمایش خاک:
حالا که شیب زمین را بررسی کردید باید جنس خاک را بفهمید این مرحله خیلی مهم است. در آزمایش خاک ما چیز هایی مثل بافت خاک مثلا شنی باشد یا رسی یا لومی ، PH که برای بیشتر درختان باید بین 6 تا 7.5 باشد ، EC خاک که شوری را نشان میدهد خوب است کمتر از 2 باشد و همچنین خیلی مهم است خاک ماده آلی به اندازه کافی داشته باشد. نمونه خاکی که برای آزمایش خاک خوب است از 30 تا 60 سانتی خاک نمونه بردارید.
انتخاب نهال برای زمین شیب دار
در بالاتر زمین را بر اساس شیب به سه دسته تقسیم کردیم . حالا میخواهیم هر کدام را بررسی کنیم.
شیب ملایم تا حدود 8 درصد
این شیب شیب زیادی نیست. در آن میتواند تقریبا بیشتر درختان را کاشت. اما چرا؟ چون در این مقدار شیب فرسایش خاک کم است، ابیاری ساده تر انجام میشود و راحت تر میتوانیم این باغ را به یک باغ مکانیزه و مدرن تبدیل کنیم. برای رقم هایی مثل سیب، هلو، گلابی، آلو، مرکبات در اقلیم های مناسب میتواند کاشته شود.
شیب متوسط 8 تا 15 درصد
در این مناطق زمین به مدیریت خوب آب نیاز دارد . همچنین باید حواسمان به فرسایش زمین هم باشد و آنرا کنترل کنیم.
به طور کلی درختانی که ریشه قوی و عمیق داشته باشند و به تنش خشکی مقاوم باشند برای این شیب مناسب اند. برای مثال میتوانیم درختانی مثل بادام، گردو، زیتون، انجیر را بکاریم.
شیب زیاد بالای 15 درصد
در این شرایط احداث باغ باید با مراقبت بیشتری انجام شود و حساس تر است. درختی که انتخاب میکنیم باید ریشه گسترده ای داشته باشد که بتواند به خوبی در خاک محکم شود. همچنین باید نیاز آبی خیلی بالایی نداشته باشد. درختانی مثل بادام دیم، زیتون، پسته (در اقلیم مناسب) برای این شیب مناسبند. معمولا برای درختان پرآببر یا حساس توصیه نمیشود مگر اینکه به طور اصولی تراس بندی انجام دهید.حالا که بر اساس شیب زمین درخت برای احداث باغ انتخاب کردیم میخواهیم از نظر اقلیم آب و هوایی هم آنرا بررسی کنیم . چون خیلی مهم و حائز اهمیت است.
انتخاب نهال برای زمین شیب دار بر اساس اقلیم آب و هوایی
مناطق سردسیر
در این مناطق زمستان ها هوا خیلی سرد است و ممکن است یخبندان شود و درختان دچار سرمازدگی شوند. بنابراین باید ارقام مقاوم به سرما را انتخاب کنیم. درختانی مثل سیب، گردو و بادام دیرگل خیلی مناسب هستند. شیب جنوبی هم در این مناطق بهتر است استفاده شود چون همانطور که بالا اشاره کردیم گرمتر است.
مناطق گرم و خشک
این مناطق تابستان های خیلی گرمی دارد و مدت آن هم طولانی تر است. وقتی درخت را آبیاری میکنید آب زود تبخیر میشود و در این مناطق ممکن است درخت با مشکلاتی مثل کمبود آب یا تنش آبی روبرو شود.
درختان مقاومی مثل نهال پسته، نهال زیتون، نهال انجیر و نهال بادام برای کاشته شدن در آب و هوای گرم و خشک مناسبند. شیب شمالی یا شرقی بهتر است ، چون خورشید ملایم تر میتابد و گرما کمتر میرسد.
مناطق معتدل
در این مناطق نه گرمای شدید داریم نه سرمای شدید. میزان بارندگی خوب و مناسب است و دمای هوا در رنج های مختلف تغییر میکند. درختان میوه مثل هلو، شلیل، آلو و گلابی برای کاشت در مناطق معتدل مناسب اند. در این مناطق مدیریت بیماریهای قارچی مهمتر میشود چون رطوبت بالاتر است. به طور کلی در زمین شیبدار معمولا درختان با ریشه عمیق و نیمهعمیق موفقترند چون خاک را تثبیت میکنند در برابر کمآبی خیلی مقاوم اند و وقتی باد شدید میاید کمتر دچار واژگونی و جدا شدن ریشه میشوند.
طراحی اصولی باغ در زمین شیب دار
طراحی باغ در زمین شیبدار یعنی قبل از اینکه حتی یک نهال بکارید نقشهی دقیق جای درختها، مسیر آب، جاده دسترسی و سیستم آبیاری را مشخص کنید. این کار باعث میشود باغتان سالها راحت محصول بدهد و شما کشاورز گرامی کمتر با مشکلات فرسایش و آبدهی مواجه شوید.
جهت ردیف ها
این مرحله مهم ترین مرحله احداث باغ در زمین های شیب دار است. ردیفها باید عمود بر جهت شیب زمین و همارتفاع با خطوط تراز زمین باشند. به این روش کاشت روش کانتوری میگویند. چرا درختان را اینطوری باید بکاریم؟ چون باعث میشود سرعت آب باران کم شود و نتواند خاک را بشوید و مواد آلی آن را با خود ببرد. همچنین این کار باعث میشود رطوبت زمین بهتر حفظ شود. کاشت درختان در جهت شیب باعث ایجاد آبراهه و از بین رفتن خاک میشود.
فاصله کاشت
این کار به نوع درختان بستگی دارد مثلا برای درختان بزرگ مثل گردو و زیتون سنتی فاصله 5×5 یا 6×6 متر مناسب است. درختان متوسط مثل سیب و هلو خوب است با فاصله 4×4 یا 4×5 متر کاشته شوند. در زمین های شیب دار فاصله در جهت پاییندست باغ کمی بیشتر در نظر گرفته میشود. اگر شیب زیاد باشد باید فاصله ردیفها کمی بیشتر در نظر گرفته شود.
طراحی تراس یا بانکت
این طراحی به شیب زمین بستگی دارد.در شیب کم تا متوسط ایجاد بانکت نیمدایرهای در بالادست هر نهال کافی است در شیب زیاد ایجاد تراس پلهای افقی مهم است و حتما باید انجام شود و عرض تراس ها باید با فاصله کاشت متناسب باشد. دیواره تراس ها باید محکم و کوبیده باشند و شیب داخلی هر تراس ملایم باشد تا آب را به سمت داخل درخت هدایت کند.
طراحی سیستم آبیاری برای باغ در زمین شیب دار
بهترین گزینه برای انجام این کار سیستم آبیاری قطره ای است. اکر از این روش استفاده میکنید باید به این نکات توجه کنید لولههای اصلی باید در بالادست قرار بگیرند تا بر اساس شیب آب منتقل شود. فشارشکن برای شیب زیاد حتما استفاده شود و سر لوله ها نصب شود. شیب زیاد میتواند باعث زیاد شدن فشار آب شود.فاصله قطرهچکانها باید بر اساس نوع درخت تعیین شود.
حفر چاله کاشت:
حفر چاله کاشت در زمین شیبدار فقط کندن گودال ساده نیست. اگر درست انجام نشود ، ریشه خفه میشود ، آب فرار میکند یا حتی نهال بعدا کج رشد میکند . این مرحله مرحله مهمی است که در آن پایه استقرار درخت درست میشود.
محل دقیق چاله:
چاله هایی که حفر میکنیم باید روی خط تراز یا کانتور مشخصشده در طراحی باغ باشند.در زمین شیبدار چاله ها کمی به سمت بالادست شیب متمایل حفر میشود تا آب بهتر جمع شود. فاصله از لبه تراس حداقل باید 30 تا 50 سانتیمتر باشد تا از ریزش جلوگیری شود.
جدا کردن خاک سطحی و زیرین:
این مرحله خیلی مهم است . باید 30 سانتیمتر اول خاک که خاکی سطحی و حاصلخیز است جدا ریخته شود خاک عمقی را هم جدا نگه داری کنید. موقع پر کردن چاله اول باید مخلوط خاک سطحی و کود دامی کاملا پوسیده را در زیر بریزید بعد خاک ضعیفتر در قسمتهای بالاتر باید ریخته شود. کود دامی پوسیده برای هر نهال خوب است 3 تا 5 کیلو استفاده شود. همچنین اگر زمینتان طوری است که مثلا آب خیلی در آن جمع میشود مثلا اگر رسی باشد باید ته چاله کمی شن درشت یا ماسه ریخته شود. کف چالی نباید صاف و صیقلی شود کم آن را کمی خراش دهید.
آماده سازی برای کاشت:
نهال باید کاملا عمودی قرار گیرد منظور عمود بر سطح شیب زمین نیست کلا باید عمود باشد یقه نهال باید با خاک نهایی هم سطح باشد و خاک اطراف ریشه با دست یا پا فشرده شود تا هواگیری آن به خوبی انجام شود و بلافاصله بعد از کاشت درختان را آبیاری عمیق انجام دهید.
کنترل فرسایش خاک در زمین شیب دار
کنترل فرسایش در زمین شیبدار یعنی نگذارید آب باران و آبیاری خاک حاصلخیز را بشوید و با خود ببرد. کشاورز عزیز توجه کنید که ارزش خاک سطحی حتی خیلی بیشتر از خود نهال است. چون تمام مواد غذایی و ریشههای فعال در آن قرار دارند. اگر این لایه از بین برود، باغتان خیلی ضعیف میشود.
چرا فرسایش خاک در شیب خطرناک است
چون باعث میشود خاک سطحی که حاصلخیزترین بخش خاک است شسته شود، عمق مفید خاک کم کم کاهش پیدا کند و ریشه ها کم کم دیده شوند، باعث میشود رشد کاهش پیدا کند و عملکرد درخت بدتر شود و آبراهه هایی ایجاد شوند که ردیف درختان را خراب میکنند.
روش های اصولی کنترل فرسایش
- کاشت کنتوری:
همانطور که در بالا هم اشاره کردیم در این روش ردیفها باید همتراز با شیب باشند نه در جهت شیب.این کار باعث میشود سرعت حرکت آب کم شود و آب همانطور که دارد حرکت میکند در خاک نفوذ کند و نتواند آسیب وارد کند. - تراس بندی در شیب های زیاد:
به این موضوع هم اشاره کردیم. در شیب بالای 15 درصد معمولا نیاز به تراس پلهای هست.تراس باعث میشود زمین به سطح های تقریبا افقی تقسیم شود و شیب زیاد مهار شود در نتیجه فشار آب هم کمتر میشود و به خاک آسیب نمیرساند و خاک پایدار میماند. - ایجاد بانکت یا هلال خاکی:
برای این کار کشاورز عزیز باید در قسمت بالادست هر نهال یک دیواره نیمدایرهای بسازد.
این کار باعث میشود آب باران و آبیاری پشت این هلال جمع شود و از حرکت سریع آب جلوگیری شود. - پوشش گیاهی بین ردیف ها:
این کار روشی خیلی موثر است.مثلا میتوانید گیاهانی مثل شبدر، یونجه یا علفهای کنترلشده را بین ردیف ها بکارید. این علف ها از برخورد مستقیم قطرات باران با خاک جلوگیری میکنند نفوذ آب را افزایش میدهند. - مالچ پاشی:
این کار شامل پخش کردن کاه و کلش، چیپس چوب و بقایای گیاهی در زمین کشاورزی است.باعث میشود تبخیر آب کمتر شود ، قطره های باران ضربه کمتری وارد کنند و از سله بستن خاک جلوگیری شود که روشی خوب و موثر است. - هدایت روان آب:
برای این کار میتوانید کانالهای کوچک در قسمت بالادست باغ ایجاد کنید و آب اضافی را از طریق آنها به محل امنی منتقل کنید. با این کار میتوانید از ورود سیلاب به داخل ردیف ها جلوگیری کنید.
نظرات کاربران
هنوز نظری ثبت نشده است.
ثبت نظر جدید