آموزش تکثیر نهال توت + نکات مهم افزایش درصد ریشه دهی

تکثیر نهال توت روش های مختلفی دارد که باید با توجه به خواسته و دلیل انجام تکثیر انتخاب شود، روش درست تکثیر تاثیر مستقیم روی یکنواختی باغ، سلامت درخت، باردهی و سودآوری آن دارد، درخت توت مصارف زیادی مانند: برگ برای تغذیه کرم ابریشم، میوه برای تازه خوری، خشکبار، صنایع غذایی دارویی دارد.

تکثیر توت به دو روش اصلی جنسی یا همان تکثیر با بذر و غیر جنسی با همان رویشی صورت می‌گیرد، در روش جنسی تنوع ژنتیکی زیادی در نهال وجود دارد که باعث می‌شود مثلا در یک درخت میوه ها از نظر کیفیت میوه، اندازه برگ، عادت رشد و مقاومت با هم متفاوت باشند ولی در روش غیر جنسی با استفاده از ریشه، شاخه یا جوانه نهال هایی مشابه رقم درخت مادر تولید می‌کنند مانند توت سفید، توت شاهرود، توت پاکستانی و توت میرحسینی که از روش غیر جنسی استفاده شده اند.

روش های تکثیر غیر جنسی برای نهال توت

این روش که مطمئن ترین راه برای تولید نهالی با خصوصیات مشابه نهال مادر است به 5 روش کلی تقسیم می‌شود، که عبارتند از:

روش قلمه گیری از توت برای تکثیر

قلمه زنی رایج ترین، ساده ترین و به صرفه ترین روش تکثیر توت است که به 3 دسته تقسیم می‌شود.

• قلمه چوب سخت: در اواخر پاییز بعد از ریزش برگ ها یا اواخر زمستان، از شاخه های یک ساله سالم، راست و به قطر 1 یا 2 سانتی‌متر، قلمه هایی به طول 20 تا 30 سانتی‌متر تهیه کرده، برش بالایی به صورت اریب و دقیقا بالای یک جوانه و برش پایینی صاف و در زیر یک جوانه بزنید، قلمه ها در خزانه ( قلمه ها قبل از کاشت، با هورمون ریشه زایی ماسه و خاکبرگ) یا مستقیما در گلدان کاشته می‌شود، 2 تا 3 جوانه بالایی آن ها باید خارج ازخاک بماند، ریشه‌دهی معمولا در بهار سال بعد اتفاق می‌افتد.
• قلمه نیمه خشبی: در اوایل تابستان از شاخه های نرم که در همان سال رشد کرده‌اند و چند برگ دارند، قلمه های 10 تا 15 سانتی‌متری گرفته، این قلمه ها نیاز به رطوبت نسبی بالا و محیط کنترل شده دارد، در این روش ریشه‌دهی سریع تر از قلمه چوب سخت است.
• قلمه چوب نرم: در بهار از سر شاخه های کاملا نرم و سبز گرفته و چون حساسیت بالایی دارد و نیاز شدید به رطوبت و مراقبت دارد، کمتر مورد استفاده قرار می‌گیرد.

روش پاجوش

خیلی از درختان توت در سنین جوانی، به طور طبیعی از ریشه پاجوش می‌دهند. در اواخر پاییز یا اول زمستان می‌توان این پاجوش ها را با احتیاط به همراه قسمتی از ریشه مادر از درخت جدا کرده و بعد از هرس مستقیما در قسمتی از باغ یا خزانه کاشت. این روش بسیار ساده و خیلی جوابگو هست ولی تعداد پاجوش های تولید شده محدود است.

روش پیوند

پیوند زمانی مورد استفاده قرار می‌گیرد که بخواهیم رقم مرغوب و با کیفیت نهال توت را روی پایه ای با ویژگی خاص مثل مقاومت به خشکی، شوری یا بیماری قرار دهیم. پایه از طریق کاشت بذر های بومی مقاوم یا پاجوشی تولید می‌شود. روش های رایج پیوند توت عبارتند از:

• پیوند شکمی: در فصل رشد هنگامی که پوست پایه به راحتی جدا می‌شود.
• پیوند اسکنه: در اواخر زمستان یا اوایل بهار، قبل از بیداری کامل انجام می‌شود.
• پیوند زنی: این روش نیز مشابه پیوند اسکنه است.

روش خوابانیدن

در این روش پیوند شاخه‌ی درخت مادر بدون جدا شدن، به اجبار مجبور به ریشه زایی می‌شود و بعد از شکل گرفتن ریشه از درخت مادری جدا می‌شود، دو نوع کلی داریم؛

• خوابانیدن ساده: یک شاخه بلند، قابل انعطاف یک ساله را انتخال می‌کنیم، قسمتی که با خاک تماس دارد را زخمی می‌کنیم، درون گودال کوچکی خم کرده و روی آن را با خاک پر می‌کنیم، انتهای شاخه باید بیرون از خاک باشد تا پایان فصل رشد، ریشه جدیدی شکل پیدا می‎کند که در پاییز و زمستان می‌توان آن را جدا کرد.
• خوابانیدن هوایی: در درختان بزرگ یا شاخه های غیر قابل انعطلاف، در نقطه ای از شاخه به صورت حلقوی پوست را جدا می‌کنیم و اطراف آن را با مواد نگهدارنده رطوبت مثل خزه اسفاگنوم مرطوب می‌پوشیم و با نایلون سیاه دور آن را کامل می‌پیچیم، بعد از دیده شدن ریشه های کافی در درون شاخه را از پایین قسمت ریشه دار جدا می‌کنیم.

روش کشت بافت

همانطور که قبلا برسی کردیم تکثیر نهال به روش کشت بافت یک روش بسیار پیشرفته است و در شرایط کامل استریل و آزمایشگاهی از جوانه های انتهایی یا جانبی یک درخت با رقم برتر، برای تولید نهال هایی کاملا یکسان و عاری از آفات و بیماری استفاده می‌شود. مراحل اصلی شامل استریل سازی نمونه اولیه، کشت در محیط غذایی حاوی هورمون رشد، ریشه‌زایی و سپس سازگاری نهال به محیط گلخانه است، این روش هزینه اولیه بالایی دارد ولی بسیار کارآمد است.

همانطور که در مقاله نهال کشت بافت چیست گفته بودیم استفاده از نهال هایی که با این روش تولید می‌شوند مزیت های بسیار زیادی نسبت به باقی روش ها دارد.

تکثیر توت به روش جنسی

تکثیر جنسی توت معمولا محدود به برنامه های اصلاحی و تولید پایه است. بذر بعد از خارج کردن از میوه های کاملا اسیده تا خواب بذر شکسته شود. این روش با نگهداری و شستشو، نیاز به یک دوره سرم دهی مرطوب بذر در میان لایه های مرطوب ماسه یا پیت ماسه در دمای 1 تا 5 درجه سانتی گراد به من 1 تا 3 است. پس از این مرحله، بذر ها در عمق نیم متری در خزانه کاشته شده   طول میکشد تا جوانه بزند.

بعد از یک سال که نهال های بذری به قطر و ارتفاع مناسب می‌رسند به عنوان پایه برای پیوند استفاده می‌شود یا بعد از غربالگری رقم های با کیفیت جدا و از طریق روش رویشی تکثیر می‌شوند.